Deprecated: mysql_connect(): The mysql extension is deprecated and will be removed in the future: use mysqli or PDO instead in /home/ntr/public_html/muzyk/connections/connections.php on line 10
muzyk.ntr.pl
wywiad z prof. Urszulą Bartkiewicz czasami warto przypomnieć... lateralizacja książki z dużą dawką interesującej wiedzy czy można uczyć się muzyki obserwując mistrzów? ćwiczenie ( planowanie, wyobraźnia, pamięć, motywacja, czas) stowarzyszenie


modelowanie - uczenie muzyki przez obserwację


Deprecated: Function ereg_replace() is deprecated in /home/ntr/public_html/muzyk/_php/bbcode.php on line 4

Deprecated: Function ereg_replace() is deprecated in /home/ntr/public_html/muzyk/_php/bbcode.php on line 5

Deprecated: Function ereg_replace() is deprecated in /home/ntr/public_html/muzyk/_php/bbcode.php on line 6
Cykl artykułów będzie zachętą do uważnego obserwowania i słuchania innych ludzi, uczestnictwa w wykładach, seminariach czy lekcjach mistrzowskich. Obserwując - możemy się po prostu dużo uczyć a to czy obserwujemy biernie czy się intensywnie się uczymy - zależy tylko od nas. Taka sama różnica istnieje między słyszeniem a słuchaniem. Można muzykę słyszeć , a można jej słuchać będąc nią całkowicie pochłoniętym. W artykułach tych opowiem Państwu o tym , czym właściwie jest modelowanie, jak je sobie uświadomić, jak nim zarządzać, jak z niego korzystać w sposób najbardziej korzystny dla nas. Opiszę również spotkania z kilkoma wspaniałymi ludźmi , którzy są wyśmienitymi osobowościami świata muzyki, od których możemy się uczyć wartościowych rzeczy po prostu modelując.


            Termin modelowanie został wprowadzony do psychologii przez Alberta Bandurę, twórcę teorii społecznego uczenia się. W swojej teorii Bandura zwraca szczególną uwagę na rodzaj uczenia, który zachodzi poprzez kontakt z innymi ludźmi. W jego koncepcji natura i kultura są nierozerwalnie ze sobą splecione i dynamiczne. To znaczy raz jeden a raz drugi jest dla nas ważniejszy. Człowiek w jego koncepcji nie jest ani bezwolnym obiektem sterowanym przez środowisko ani też nie ma całkowitej wolności.

            Modelowanie jest zupełnie naturalne i nieustane. Jeśli w taki sposób spojrzymy na lekcje muzyki to zrozumiemy, że powinny się one opierać przede wszystkim na wspólnym graniu z nauczycielem. Bo jak np. 6-letnie ;dziecko - nie obserwując swojego nauczyciela - może się nauczyć grać? Odpowiecie Państwo - oczywiście może, korzystając z abstrakcyjnego myślenia . Tak, ale ono ma sześć lat i jego abstrakcyjne myślenie dopiero się rozpoczyna. Bandura nie pomija w swojej teorii ważności uczenia się poprzez wyobrażenia i myślenie abstrakcyjne ale stara się pokazać ten proces w kategoriach wzajemnej i ciągle zmieniającej się interakcji między tym co mamy w genach a tym co wyzwala w nas środowisko. Giacomo Rizzolatti - twórca mechanizmu neuronów lustrzanych niejako kontynuując myślenie Bandury tłumaczy, że ucząc się przez obserwację możemy nauczyć się tylko tyle, na ile jesteśmy gotowi. To znaczy, że niezmiernie ważne jest ile mamy już doświadczeń i umiejętności tych dobrych i tych złych. Jeżeli np. młody malarz będzie obserwował swojego mistrza nauczy się znacznie więcej niż nauczyłoby się od mistrza małe dziecko w tym samym czasie. Ale jeśli młody malarz ma już w głowie złe nawyki, to może się zdarzyć, ze dziecko nauczy się więcej. Inaczej mówiąc, jeśli na instrumencie mamy nauczyć grac kogoś , kto nigdy nie słyszał muzyki klasycznej albo słuchał tylko i wyłącznie disco polo będzie nam trudno. A jeśli sami na lekcjach nie gramy to może to być niezmiernie trudno. Szczególnie jeśli używamy tylko języka abstrakcyjnego.

         Skupmy się jednak na samym modelowaniu – czyli na uczeniu się struktury zachowań. W szkolnictwie muzycznym trudno nie modelować. Indywidualne zajęcia powodują bliskość. Jakakolwiek ta relacja by nie była, przez kilka lat regularnych spotkań przesiąkamy sobą nawzajem. Chętniej i szybciej modelujemy , kiedy umiejętności naszego „modela” są nagradzane społecznie. Choć to co dzisiaj jest nagradzane społecznie budzi często wiele kontrowersji, proces ten nieustannie zachodzi. Wg innych teorii modelujemy również np. frustracje innych ludzi. Na pewno każdemu z nas zdarza się spotkać osoby które budzą w nas nagle lęk lub nawet agresje. Myślę tu o ludziach, których nigdy wcześniej nie spotkaliśmy a czujemy, że coś jest „nie tak”. To „ coś nie tak” to prawdopodobnie początek uczenia się od nich pewnego rodzaju zachowań. Jeśli więc przez kilka lat chodzisz dwa razy w tygodniu na spotkania z osobą, która wzbudza w Tobie dziwne uczucia , to grać się od niej może nauczysz a. może nie, ale na pewno nauczysz się , że coś jest „nie tak”. Na szczęście biologia jest mądra. Nasza konstrukcja gwarantuje nam przetrwanie nawet w najtrudniejszych momentach. Posiadamy system samoregulacji, który chroni nas przed wszystkim co zagraża naszemu przetrwaniu. Możemy więc „skasować” w sobie ten pełen lęku model ale, jeśli ten trudny kontakt z drugim człowiekiem był długi i dla nas ważny - to bywa to trudne. Tak samo trudne jak „kasowanie” złych nawyków w graniu. Samoregulacja - czyli odrzucanie wszystkiego co dla nas jako istot biologicznych i społecznych jest zagrożeniem - może oznaczać też chorobę. Długotrwałe życie - jak mówią psychologowie - „ wbrew sobie” może prowadzić do wielu zaburzeń najpierw somatycznych a później przewlekłych.        

           Modelowanie to właściwie niesamowita umiejętność. Istnienie empatii, odzwierciedlania uczuć i myśli, uczenia się w wyobraźni, tzw, „czytania” w myślach i innych do tej pory okrytych tajemnicą terminów zostaje poparte badaniami naukowymi. Badania wspomnianego już Rizzolattiego nad planowaniem ruchu rozpoczęły serię badań z wykorzystaniem najnowszej technologii. Jego pierwsze , dziś już rewolucyjne badanie pokazało coś, co szczególnie powinno interesować muzyków. Mianowicie że poprzez samą obserwacje ruchu już się tego ruchu uczymy. Czyli obserwując ruch wybitnego muzyka co prawda nie wykonamy go jeszcze perfekcyjnie, ale nasza głowa zna już plan. Mało tego, - co dla muzyków jest jeszcze ważniejsze - ten plan już poznajemy kiedy słuchamy odgłosów tej czynności a nawet wtedy, kiedy sobie ją tylko wyobrażamy. Oczywiście nie każdy pojawiający się w naszym mózgu „projekt” zostaje urzeczywistniony. Ale mapa pozostaje na zawsze. To dlatego ucząc się czegoś po raz drugi, trzeci, czwarty... jest nam dużo łatwiej. Uczenie się przez obserwację oczywiście nie zastąpi ćwiczenia na instrumencie. Dlatego nikt nie zostanie Chopinem słuchając intensywnie jego muzyki nawet jeśli przejdzie przez cały proces modelowania. Również ze względu na samoregulację i ekologię. Ale może nauczyć się od tego wielkiego kompozytora np. jaki plan trzeba mieć w głowie, żeby dobrze improwizować. Tylko, żeby rzeczywiście zmienić swój sposób improwizowania musi po prostu wypełnić ten plan serią wyobrażeń słuchowych i sekwencją ruchów. Innymi słowy : można modelować strategie umiejętności, plan jak to zrobić, ale wszelkie precyzyjne ruchy i wyobrażenia musimy wyćwiczyć sami.

          Modelowanie więc jest rodzajem wykorzystywania innego umysłu do rozwiązywania problemów. Nie stajemy się przez to innymi ludźmi ale uczymy się innych ludzi. A to wzbogaca. Czy można przyspieszać proces uczenia się muzyki? Do pewnych granic można. Właściwie wykorzystywanie modelowanie to pokonywanie barier, które zabierają nam czasami za dużo czasu. Przyspieszanie to jednak nie polega na zmuszaniu siebie czy innych do wielogodzinnych ćwiczeń bez koncentracji w trakcie których nauczymy się szybko ruszać palcami. Tego się każdy nauczy. Ale to nie jest muzyka. Jeśli umysł młodego człowieka nie zna muzyki , bo jej nie słucha i jej nie rozumie to traci tak wiele spotykając genialnych muzyków. Nie ma szans nauczyć się nowych sposobów rozwiązywania problemów , nowych koncepcji, logiki kompozycji, bo ma po prostu za mało doświadczeń i umiejętności w słuchaniu i rozumieniu muzyki . W języku współczesnego psychologa – ma za mało połączeń między neuronami. Nie istnieje w jego głowie intencja wykonywania muzyki ani żadna koncepcja tylko proste ruchy. Z moich obserwacji edukacja w szkołach muzycznych czasami - boje się powiedzieć często - idzie właśnie w tym kierunku. Szybkiego sprawnego i płynnego ruchu.

           Umiejętności wybitnych muzyków oczywiście wymagają wielogodzinnych ćwiczeń, ale to inne i bardzo trudne ćwiczenie. O tym jak trudne przekonacie się Państwo sami kiedy zaczniecie w wyobraźni modelować umiejętności od tych najlepszych. Dowiecie się ilu skomplikowanych umiejętności trzeba się nauczyć, jak je łączyć, jak wykorzystywać wszystkie zmysły, jak pracować nad koncentracją, jak radzić sobie z niepowodzeniami, podnosić się z porażek, być wytrwałym mimo wszystko. To bardzo trudny zawód. Nim bardziej się w niego wchodzi tym bardziej nabiera się przekonania, że nie ma granicy doskonałości. Jest tylko coraz większa odpowiedzialność. Umiejętności dobrego muzyka są niezwykle złożone i trudne ale ich efekty niezwykle piękne. Wykonywanie muzyki świadomie i ze zrozumieniem jest dużą wartością i dla muzyka i dla słuchacza. . A , jak ktoś powiedział, rzeczy wartościowe wymagają dużego nakłady pracy, dlatego są wartościowe. Jeśli chcemy uczyć siebie i innych świadomie i wykorzystywać modelowanie to musimy pielęgnować w sobie uważność, wrażliwość i empatię. Po to, żebyśmy nie utracili tego co w nas najbardziej ludzkie i nie produkowali szybkich , sprawnych głośnych i bezwolnych instrumentalistów.



artykuł ukazał się w  "Twojej Muzie" w drugim numerze 2014 roku.






Numer: 814

Autor: ewa biały

Data: 19.07.2013